» In English
» Castellano
» Português

O Santo Graal: Bandeira do Reino da GalizaO Santo Graal na Galiza:
Un Milenio de Historia


Contidos nesta sección:
» A Milenaria Bandeira Histórica da Galiza
» Cronoloxía do Santo Graal na Galiza

Visita tambén esta páxina:
» Bandeira histórica do Reino da Galiza


A Milenaria Bandeira Histórica da Galiza

Prema para alargar a foto da bandeiraCon case un milenio de antigüidade, o Santo Graal é o símbolo histórico que máis longo ven representando ao país dos galegos como institución política.

O Graal como bandeira e armas dos Reis de Galyce aparece por primeira vez documentado nun armorial inglés do século XIII.

Durante oito séculos, a representación gráfica da Bandeira e Armas da Galiza foi evolucionando continuamente; do orixinario Graal pechado nun relicario pasouse á súa representación en forma aberta; o orixinario campo azul da bandeira diversificouse tamén en vermello para uso militar e en branco para uso naval; e o orixinario Graal en campo liso sen nengún engadido pasou a conter decoración diversa como anxos e un número variable de cruces, entre unha, seis, sete, ou en campo sementado.

Por fin, no ano 1972, a Real Academia Galega estandarizou a representación oficial actual do Santo Graal da Galiza.

Tes imaxes antigas ou fotografías do Santo Graal na Galiza? Envíanolas!


Cronoloxía do Santo Graal na Galiza

Século
XIII
Galyce, Segar's Roll, Inglaterra, ca.1282
Galyce - Segar's Roll

[Alargar imaxe]
Primeiras representacións conservadas

O Santo Graal, como símbolo do Reino da Galiza, aparece documentado por primeira vez no Segar's Roll de Inglaterra, datado arredor do ano 1282. Neste armorial británico das principais casas reais europeas, o Reino de Galyce aparece representado por tres graales dourados, descobertos, sobre un campo azur, en combinación de cores e disposición similar ás posteriores armas do Reino da Suecia.

Galice, Armorial du Hérault Vermandois, Franza, ca.1285 - 1300
Galice - Hérault Vermandois
Pouco tempo despois, no Armorial du Hérault Vermandois, compilado no Reino da Franza entre os anos 1285 e 1300, aparece un só graal, dourado, pechado, sobre campo azur: "Le Roy de Galice, dasur a ung galice dor couvert en magniere dune couppe Azure a covered cup or".

Século
XV
As posteriores representacións armoriais do Reino galego documentadas mostran o Santo Graal pechado nun relicario de ouro rematado en cruz sobre un campo azur. Así volve a aparecer no Codex Bergshammar, un completo armorial feito en Suecia no ano 1436, onde o Graal galego está ilustrado baixo o nome Galiscién, e a mesma representación repítese no Armorial Gymnich de Flandres, compilado no ano 1445. De finais do século XV consérvase outra representación máis nun tosco manuscrito da biblioteca do mosteiro castelán de El Escorial, onde se descrebe o Reino da Galiza.

Século
XVI
Aparecen as cruces no campo azur

Modificando as primeiras representacións históricas simplistas do Graal sobre campo azur, comezan a aparecer novas interpretacións con barroquismos e engadidos decorativos como cruces ou anxos. No noso país conservamos en pedra, datadas nos séculos XV e XVI, múltiples representacións do Santo Graal como símbolo do Reino Galego: o Hospital Real de Santiago (actual Hostal dos Reyes Católicos), a porta de San Miguel nas murallas da Coruña, o Concello de Betanzos, a torre vella e a porta da Sacristía da Catedral de Lugo, a torre da igrexa de Noia, a residencia dos Moscoso en Laxe, etc...

Fóra do noso país, o Graal da Galiza consérvase tamén representado no célebre Arco de Trunfo do emperador europeo Maximilian I von Habsburg, feito polo célebre artista alemán Albrecht Dürer arredor de 1515 como colección dos diferentes reinos do emperador. Existe outra máis fermosa representación nun lienzo conmemorativo do funeral do importante monarca europeo Carlos V, datado polo 1559, onde o Reino da Galiza aparece representado pola súa bandeira e por un cabalo engalonado coas cores do Reino. O campo azur sementado de cruces arredor do Graal dourado volta aparecer nun libro de heráldica datado polo 1581 na cidade francesa de Lyon. Nesta representación, o cálice aparece por primeira vez terminando cunha cruz.

Século
XVII
Estandarízase a decoración con 6 cruces

Durante o século XVII vaise consolidando a decoración do campo azur cun número de 6 cruces, tres a cada beira do Graal. Así aparece no mapa orixinal Gallaecia Regnum do ourensán Fernando Ojea desde 1598, cun Graal pechado que custodia a Santa Forma no seu interior.

O Graal arrodeado de seis cruces e deixando ver a Santa Forma no seu interior aparece de xeito similar no mapa de Ortelius, aproximadamente do mesmo tempo, e máis nun grabado das armas dos diferentes reinos da Hespaña realizado polo xeógrafo francés Nolin en 1663.

Deste mesmo século existen outras representacións do Graal similares ás utilizadas en séculos anteriores, como o cálice sobre campo sementado de cruces de Giacomo Cantelli no seu mapa Regno di Galicia de 1696, ou as armas do principado das Asturias segundo o mesmo autor, que aparecen como una transición acuartelada das armas do Reino da Galiza (cun simple Graal como nas primeiras representacións medievais) e das armas castelán-leonesas.

Escudo da Galiza, nunha Carta Real do rei Carlos V, ano 1522
Armas de Galiza, Carta Real de 1552

[Alargar imaxe]
Galice, en Armes des Royaumes d'Espagne, Nolin, 1663
Galice, en Armes des Royaumes d'Espagne, Nolin, 1663

[Alargar imaxe]
Regno di Galicia, de Giacomo Cantelli, 1696
Regno di Galicia, por Giacomo Cantelli, mapa de 1696

[Alargar imaxe]
Armas da Galiza no mapa do principado das Asturias, de Giacomo Cantelli, mapa de 1696
Armas da Galiza no escudo das Asturias, por G. Cantelli, 1696

[Alargar imaxe]
Graal da Galiza no mapa SudWest Custe von Gallicien, Gabriel Bodenehr, 1715
Graal da Galiza no mapa SudWest Custe von Gallicien, Gabriel Bodenehr, 1715

[Alargar imaxe]


Unha séptima cruz sobre o Graal

A finais deste século comezará a engadírselle unha cruz á tapa do relicario do Santo Graal. Co tempo, esta cruz acabou separándose do cálice e sumouse de forma independente ao resto das outras seis cruces que arrodeaban o Graal. Algúns autores espallaron unha especulación incorrecta que relacionaba o número de cruces arredor do Graal cun número de provincias ou cidades do Reino da Galiza da Idade Moderna. Iso non é certo. As cruces que arrodean o Santo Graal foron engadidas por simples motivos decorativos, sen nengunha significación provincial.



Século
XVIII
Bandeira Militar: o Santo Graal sobre campo vermello

No ano 1571 o Reino da Galiza participou coa súa propia flota na Batalla de Lepanto. A Armada Galega ondeou a súa propia bandeira no combate naval, unha bandeira de campo vermello, co Graal no centro e cun anxo a cada beira del. A seguinte representación nun contexto militar do Graal sobre campo vermello da que temos constancia aparece no séc. XVIII, como Armas do Regimiento de Galicia. Este rexemento militar galego ten a súa orixe no Terzo de Lombardía do ano 1534, Bandeira Militar: Graal dourado sobre fondo vermello, usado polo Regimiento Galicia e na actual bandeira de Mondoñedo, herdeira do estandarte militar do Rexemento Provincial, século XVIIIe nos seus intermitentes séculos de existencia participou en campañas militares en Escocia, Savoia, Piamonte, Arxentina, España e Franza. A actual bandeira de Mondoñedo, na que tamén figura o Cálice dourado sobre fondo vermello, é da mesma maneira a herdeira do estandarte militar portado polo vello Rexemento Provincial de Mondoñedo na segunda metade do século XVIII.

Por qué un fondo vermello, en vez do fondo azul, para contextos militares? Na tradición militar europea, o vermello é unha cor frecuentemente asociada aos contextos militares. O sangue é de cor vermella, e nas guerras os soldados están dispostos a derramar o seu sangue en batalla. Eis a razón pola cal, en contextos militares, o tradicional campo azul da bandeira é substituído por un campo vermello.


Bandeira Naval: O Graal sobre campo branco

Durante este mesmo século XVIII comeza a xurdir outra nova representación do Graal da Galiza, dentro de contextos navais, onde o cálice dourado de cor branca vai, sobre campo branco, acompañado por tres cruces vermellas a cada beira. Así aparece como pabellón marítimo na Encyclopédie de Diderot et d'Alembert: "Pavillon de la province de Galice: il est blanc, chargé au milieu d'un calice ou coupe couverte d'or, accompagné de six croix rouges, trois de chaque côté". Con similar
bandeira branca volta aparecer o Graal, outravolta nun contexto naval, ondeando nunha fragata dos Estados Unidos de América de final do século XVIII.

O uso desta variante naval de campo branco durante o século XVIII xestará confusión no século XIX entre autores que, esquecendo o tradicional campo de cor azur, comezarán a afirmar que a antiga bandeira galega era branca, sen dúbida facendo referencia á bandeira naval nacida no século XVIII.

Por qué un fondo branco, en vez do fondo azul, para contextos navais? Orixinalmente, o propósito das insignias ou bandeiras navais era o de poder identificar a nacionalidade do barco en cuestión. Por esta razón, a bandeira debería ser claramente identificable no mar. As bandeiras de campo azul confúndense coa cor do mar e non son fáciles de detectar durante a navigación. Así, na tradición naval europea non existen bandeiras navais de campo azul. O campo de bandeira naval máis frecuente, pola súa facilidade de identificación, é o vermello ou o branco, que é a cor que se lle aplicou ao campo da antiga bandeira galega desde o século XVIII para ser izada en contextos marítimos.

Século
XIX
O Graal, substituído pola matrícula da Comandancia Naval da Coruña

O século XIX comeza na Galiza coa guerra contra Franza e co inicio da enorme sangría migratoria de galegos para as américas. Aínda que neste século tamén comezará o Rexurdimento cultural, o panorama económico e político xeral na Galiza é de gran depresión. Serán os galegos residentes no exterior, gozando dun maior benestar económico que os que quedaron na Galiza, os protagonistas de boa parte das iniciativas culturais do Rexurdimento. Entre estas, está a adopción da matrícula da Comandancia Naval da Coruña como nova bandeira galega, en substitución da histórica insignia do Reino da Galiza. A partir de aquí, o Santo Graal quedará relegado a unha representación exclusiva en forma de escudo.

Século
XX
O Graal volta a ondear en bandeira

Os estudos históricos na Galiza ainda estaban na súa infancia e faltaba unha sólida tradición académica galega con capacidade para promover o uso do milenario símbolo tradicional galego.

A comezos do século XX, o arquiveiro da Real Academia Galega, César Vaamonde Lores, lembraba no Boletín da Academia que "Os lexítimos esmaltes do escudo da Galiza son: cáliz de ouro e hostia de prata sobre campo azur. Hai nembargantes quen persiste en describilos e pintalos de moi distinta maneira", e queixábase de que a antiga Bandeira da Galiza "vése nestes tempos substituida pola da matrícula da Coruña".

Esta situación de confusión social sobre a bandeira tradicional galega tamén afectou ao Galeguismo histórico, segundo escribiu Castelao en 1937: "Lémbrome de que nas longas discusións que na nosa Terra se promoveron encol da Bandeira tradicional da Galiza, ninguén acertou a demostrar cómo era e cáles eran as súas coores. Somentes os que calabamos sabiamos que a Bandeira tradicional da Galiza nin era branca coa cruz de Sant-Iago no centro nin era azul e branca".

Foi así que a matrícula da Comandancia Naval da Coruña acabou convertíndose nunha nova bandeira galega, entre un descoñecemento xeralizado sobre a bandeira histórica da Galiza, e o agravante da imposición de dúas dictaduras españolas, a de Primo de Rivera primeiro e a de Franco despois, que dificultaron e mesmo prohibiron a publicidade dos símbolos nacionais da Galiza.

Portada do libro 'Galicia' de Manuel Murguía, 1888
Portada do libro "Galicia" de Manuel Murguía, 1888

[Alargar imaxe]
Cabeceira da "Revista Gallega", 1895
Cabeceira da "Revista Gallega", 1895

[Alargar imaxe]
Escudo das Irmandades da Fala, 1925
Escudo das Irmandades da Fala, 1925

[Alargar imaxe]
Cartaz a prol do I Estatuto de Autonomía para Galiza, 1935
Cartaz a prol do I Estatuto de Autonomia para Galiza, 1935

[Alargar imaxe]
 

Coa volta da Democracia, a Real Academia Galega estandarizou a representación oficial actual do Santo Graal da Galiza tal como o utilizamos hoxe, e propuxo á Xunta da Galiza de conservar a memoria da bandeira galega histórica dentro da bandeira galega moderna. O resultado foi a superposición do milenario Graal galego sobre a nova bandeira nacional civil, formando o que en Vexiloloxía -a ciencia que estuda as bandeiras- se chama 'Bandeira de Estado'.
Bandeira nacional civil
Armas do Reino galego
Bandeira de Estado ou institucional


O uso da bandeira de estado ou institucional galega, co Santo Graal, está reservado para aqueles lugares e actos oficiais do governo e institucións galegas, segundo estipula a Lei 5/1984 de Símbolos da Galiza:

"A Bandeira da Galiza deberá levar cargado o escudo oficial cando ondee nos edificios públicos e nos actos oficiais da Comunidade Autónoma"
Lei 5/1984 de Símbolos da Galiza, Artigo 2.2.


*    *    *    *    *


Como parte desta iniciativa pola recuperación dos símbolos históricos galegos, poñemos a disposición vosa unha reproducción contemporanea da bandeira histórica do Reino da Galiza, para que todos aqueles interesados na simboloxía e na identidade galega poidades seguir ondeando ao vento o estandarte azul desta milenaria nación europea.


*    *    *    *    *




Merca xa a túa Bandeira histórica da Galiza!

» Medidas: 150 x 90 cm / Material: tela poliéster.

» Bandeira de calidade, inclúe dous aneis laterais metálicos para o seu izado.

» Fai clic aquí para ver unha listaxe de pontos de venda onde mercar a túa Bandeira do Reino Galego...»

Voltar á Páxina Principal